آیا خدا میتواند از ما دور شود یا از ما جدا شود؟
آیا خدا میتواند از ما دور شود یا از ما جدا شود؟
در این بخش به یاری خدا قصد دارم به بهانهٔ این پرسش، یک حقیقتِ امیدبخش در مورد توحید را برای شما بازگو کنم.
لطفاً به این سؤال فکر کنید و بعد، به سراغ مطالعه بقیه مطلب بروید:
«آیا خدا میتواند از ما دور شود یا از ما جدا شود؟»
خیلی از آیات قرآن به موضوعاتی از این دست اشاره دارد که خدا به عدهای از انسان ها غضب میکند؛ یا تعدادی خاص از افراد را که یک عملکرد نامناسب دارند، از رحمت خودش دور میکند (معنای دقیقِ لعنت همین است) یا کافران را عذاب مینماید.
پس با این حساب، این سؤال پیش میآید که آیا خدا میتواند از انسان دور شود یا از انسان جدا بشود و کاری به کار انسان نداشته باشد؟
اگر علاقمند به پاسخ این سؤال هستید، قبل از خواندن ادامهٔ این مطلب به آن فکر کنید تا بهتر منطقِ کلام خـدا را درک نمایید.
از نگاهی دیگر میتوانیم مسأله را به صورت زیر هم بیان کنیم:
«با توجه به اینکه خدا در قرآن خودش را بسیار توانا به هر چیزی (عَلی کُلّ شَیءٍ قَدیر) معرفی میکند، آیا اگر بخواهد میتواند از یک انسان دور شود یا از یک انسان جدا بشود؟»
پاسخ دقیق به این سؤال، به میزان شناختِ درستِ ما از خداوند بستگی دارد.
باید به این موضوع توجه کنیم که بعضی از سؤالات در مورد خدا از اساس، اشتباه هستند. مثل این سؤال که:
«آیا خدا میتواند سنگی را خلق کند که خودش نتواند آن را بردارد؟»
البته که ماهیت خدا، یک ماهیتِ جسمی نیست؛ یعنی در این سؤال، خداوند به عنوان یک موجودِ دارای جسم و بسیار قدرتمند فرض شده است که میتواند هر وزنه سنگینی را از جا بلند کند.
و ما با کمی دقت متوجه میشویم، اساسِ این سؤال اشتباه است. چون خدا جسم نیست و با ملاکهای جسمی نباید سنجیده شود.
در مرحلهٔ اول، ممکن است تصور شود که چون خدا به هر چیزی بسیار تواناست، پس حتماً باید بتواند از یک انسان جدا شود یا از او دور شود. از آیههای قهر و غضب خدا نسبت به کافران هم ممکن است؛ چنین برداشتی صورت بگیرد.
ولی با کمی تفکر در مورد ماهیت خداوند، متوجه میشویم که:
خدا، همان وجودِ مطلقی است که در همه جا حاضر است.
به وجود آمدنِ هر چیزی در تمام کائنات، وابسته به وجودِ خداست و هیچ جایی در تمام هستی نیست که بتواند خالی از وجود و حضورِ خدا باشد.
به این آیهها توجه کنید:
هُوَ الأوّلُ وَالآخِرُ وَ الظّاهرُ وَ الباطِنُ وَ هُوَ بِکُلّ شَیءٍ عَلیم (حدید ۳)
خداوند، تمام آغازها و پایانهاست و تمام آشکارها و نهانهاست و او به همه چیز بسیار دانا است
وَ هُوَ مَعَکُم أینَما کُنتُم وَاللّهُ بِما تَعمَلونَ بَصیر (حدید ۴)
و او هرجایی که باشید، با شماست و خداوند به آنچه میکنید، بسیار بینا است
وَ نَحنُ أقرَبُ إلَیهِ مِن حَبلِ الوَرید (ق۱۶)
و ما از رگِ گردن به انسان نزدیکتر هستیم
با این معانی و عبارتهایی که خدا در قرآن بهوسیلهٔ آنها خودش را معرفی میکند، متوجه میشویم:
چنانچه هر چیزی (مطلقاً هر چیز) در تمام وسعت کائنات به وجود آمده، امکان ندارد که چیزی نزدیکتر از خدا به آن وجود داشته باشد.
چون خدا همان وجودی است که همه جا را پُر کرده و به خاطر ماهیتِ خدا، اصلاً محال است که جایی را بتوان بدونِ حضورِ خداوند تصور کرد.
با این تعریف، روشن میشود که اگر ما وجود داریم، نه تنها محال است که خدا از ما دور باشد یا از ما جدا بشود؛ بلکه غیر ممکن است که چیزی از خدا به ما نزدیکتر وجود داشته باشد.
به همین دلیل است که وقتی خدا خودش را در سوره بقره آیه ۱۸۶ به بندههایش معرفی میکند، میگوید من نزدیکم:
«فَإنّـی قَـریبٌ»
یا حتی وقتی که در مورد بدیِ عملکرد کافران و منافقان در جاهای مختلف قرآن صحبت میکند و میگوید جایگاه آنها جهنم و عذاب است، بلافاصله میگوید:
ولی اگر کافران و منافقان مسیر و جهت خودشان را به سمت خدا تغییر بدهند، حتماً خدا را غفور و رحیم مییابند و خدا نقاط ضعف آنها را پوشش میدهد. (بقره ۱۶۰؛ آلعمران ۸۹؛ نساء ۱۴۶؛ مائده ۳۴؛ توبه ۵و۱۱؛ نور ۵ و…)
در واقع، خدا هیچ لحظهای نیست که انسانها را رها کند و یا از یک انسان (حتی کافر و مشرک و منافق) دور بشود.
مخصوصاً در مورد انسان که خدا در رابطه با او میگوید من از روحِ خودم در انسان دمیدم، انسانی که یک تکه از روح خداست، چطور میتوان تصور کرد که خدا از او جدا باشد؟
با این توضیحات، متوجه میشویم که این سؤال، یک سؤال غلط است.
ولی اگر من بخواهم به این سؤال جوابی بدهم، میگویم:
خداوند، یگانه وجودِ مطلقی است که تمام هستی را پُر کرده، پس نمیتواند از یک انسان دور شود یا از او جدا بشود.
البته که این موضوع، میتواند به درکی که ما از نزدیک بودن خداوند به خودمان داریم، کمک زیادی بنماید. حداقل برای من که واقعاً کمک کننده بوده است.
این انسان است که به وسیله اختیاری که خدا به او داده میتواند انتخاب کند که از راه خدا (از اصلِ خودش) دور بیفتد و یا با تمام اجزای عالم همراه باشد و جهتش را به سمتِ خدا نگه دارد.
برای درک بهتر این موضوع شنیدن پادکستی را از این لینک به شما پیشنهاد میکنم.
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.